Op 25 maart 2026 was Burgerplatform Vliegerplein te gast aan de Universiteit Antwerpen, waar voor het tweede jaar op rij een interdisciplinaire dag plaatsvond rond het thema ‘Sustainability challenges in airport development’.
Meer dan 1000 studenten uit de 3de Bachelor van verschillende faculteiten (Rechten, Wetenschappen, Kunsten, Business and Economics, Farmaceutische, biomedische en veterinaire wetenschappen) namen deel aan dit evenement georganiseerd door het Instituut voor Milieu en Duurzame Ontwikkeling (IMDO). Het doel van de interdisciplinaire dag was om studenten een complex maatschappelijk probleem uit verschillende hoeken te laten benaderen.
Als partner uit het middenveld leidde Vliegerplein, bij monde van, An Wouters het evenement in door een beeld te schetsen van de impact die de luchthaven van Deurne heeft op haar omgeving. Daarbij ging het zowel om geluids- als geurhinder, gezondheidseffecten, sociale en ruimtelijke effecten.
Vervolgens lieten 5 professoren uit totaal verschillende domeinen hun licht schijnen op de heikele vraag of Antwerpen wel echt een luchthaven nodig heeft. Telkens in een pitch van 10 minuten, hoorden we de perspectieven van luchtvaarteconoom Wouter Dewulf, bioloog Roeland Samson, filosoof Kristien Hens, jurist Esther Van Zimmeren en taalkundige Sarah Bernolet.
Wouter Dewulf trok zoals verwacht de kaart van het ‘ecorealisme’: Volgens hem is Antwerp Airport zo klein dat de impact ervan op de omgeving ‘verwaarloosbaar’ is. Lees: wij moeten niet zeuren, want de hinder die we ervaren valt in het niets als je vergelijkt met ‘echte’ luchthavens als Zaventem en Schiphol. Om de CO2-uitstoot binnen de perken te houden, ziet hij heil in elektrische toestellen, die naar verwachting ‘al binnen 10 jaar 30 passagiers over afstanden van 500 kilometer kunnen vervoeren’.
Naar eigen zeggen sprak Dewulf als ‘enthousiaste luchtvaartexpert’ vanuit een academisch perspectief en stoelde hij zijn betoog op ‘facts and figures’ en niet – zoals An van Vliegerplein – op emoties. Daarbij ging hij voorbij aan het feit dat onze verontwaardiging eveneens gebaseerd is op wetenschappelijk onderzoek, en dat hij zelf wel erg losjes omspringt met cijfers: terwijl de MKBA uit 2022 het heeft over 386 voltijdse werknemers en ongeveer 20% afgeleide jobs, schermt Dewulf met ‘meer dan 1000’ jobs. Hij claimde dat er slechts 20 of 30 vliegbewegingen per dag zijn, terwijl de statistieken van de luchthaven zelf een gemiddelde aangeven van 90 bewegingen per dag.
Verder benadrukte Dewulf vooral dat het ‘convenient’ (handig) is voor een haven en industriestad zoals Antwerpen om een luchthaven te hebben, en dat je een luchthaven ‘maar een keer kan sluiten en zo opportuniteiten mist’ in de toekomst’. Maar ‘convenient’ betekent niet dat de luchthaven ‘necessary’ is, zo gaf hij toe: Antwerpen kan gerust zonder. Daar zijn we het alvast mee eens!
Bioloog Roeland Samson is de man die velen kennen van Citizen Science projecten zoals Airbezen en CurieuzeNeuzen. Zijn pitch vertrok vanuit het ‘one health’– concept, dat stelt dat de gezondheid van al het leven met elkaar verbonden is: om gezonde mensen te hebben, moet je een gezonde omgeving en gezonde dieren hebben. Hij verwees naar het belang van de Sustainable Development Goals (SDG’s) bij het opmaken van beleidskaders en benadrukte dat we nooit ‘the bigger picture’ uit het oog mogen verliezen.
Ook als het gaat over ‘kleine beslissingen’ zoals de financiering van Vlaamse regionale luchthavens, moeten we grote vragen durven te stellen en beseffen dat er alternatieven zijn. Volgens Samson leven we onder de grootste religie ooit, namelijk het dogma van economische groei, waarin alles draait om het geld en niet meer om de dingen die mensen gelukkig maken: vertrouwen, vriendschap en sociale cohesie. Hij wees ook de media op hun verantwoordelijkheid: het klimaat is volledig gedestabiliseerd, alle parameters staan op rood, extreme weerfenomenen doen zich steeds vaker voor maar je ziet er nauwelijks iets van in het nieuws.
Zoals het een filosoof betaamt, stelde Kristien Hens vooral veel vragen: Wat is er? Wat bestaat? En waarom bestaat het? Waar dient een luchthaven eigenlijk voor? Is het een publieke noodzaak of een luxe? Waartoe dient economie? Is het een doel op zich of zou het moeten bijdragen tot een beter leven? En wat willen we eigenlijk? In wat voor wereld willen we leven? Hoe overstijgen we meningsverschillen over de waarden die we vooropstellen en komen we tot een oprechte ‘cocreatie’ van de toekomst? Hens onderstreepte de verwevenheid tussen gezondheid, omgeving, menselijke en niet-menselijke entiteiten en hoe elke beslissing die we nemen ingebed is in onderlinge relaties. Haar bezielde tussenkomst bracht het interdisciplinaire doel van de dag voluit in de praktijk en bewees dat filosofie en ethiek wel degelijk een rol hebben in het maatschappelijk debat.
Jurist Esther Van Zimmeren, lid van het Urban Studies Institute (USI), ging dieper in op besluitvormingsprocessen. Ze benadrukte dat bij complexe (‘wicked’) issues een interdisciplinaire aanpak onontbeerlijk is. Alle betrokkenen moeten een stem krijgen in het proces, en liefst vanaf het begin – want wanneer we het probleem al anders definiëren, spreekt het voor zich dat we ook een andere kijk zullen hebben op mogelijke oplossingen.
Het tot stand brengen van mogelijke oplossingen moet bovendien binnen het geldende juridische kader gebeuren, met de instrumenten die voorhanden zijn. Van Zimmeren ziet dat kader echter niet als een ‘onveranderlijk gegeven’, maar als iets dat we als maatschappij mee vormgeven. Want wie beslist welke wetten en regels gelden? Ook rechtspraak en politiek zijn met elkaar verweven. Wat er ook van zij, concludeerde ze: de beslissingen die we vandaag nemen, hebben een impact op toekomstige generaties, en daar draagt de huidige generatie een belangrijke verantwoordelijkheid.
De laatste pitch kwam van taalkundige Sarah Bernolet, die de talige communicatie van beide ‘kampen’ (voor- en tegenstanders) onder de loep nam. Zowel het narratief van Burgerplatform Vliegerplein, als dat van het ‘pro-luchthavenkamp’ maken gebruik van emoties, feiten en framing. Zo spreekt Vliegerplein vaak over de ‘miljoenen verlies’ die de luchthaven draait en kiest de luchthaven ervoor om in haar communicatie te verwijzen naar het ‘economisch belang’ en ‘monitoren van geluidsoverlast’ waarmee ze een ‘goede buur’ willen zijn.
Bovendien worden feiten en meningen soms door elkaar gehaald. Zo worden uitingen in de trant van ‘scenario X is essentieel voor …’ is of scenario Y is inefficiënt’ vaak geponeerd als feiten, terwijl het eigenlijk meningen zijn waar een heel waardensysteem achter schuilt. Verder hield Bernolet een pleidooi voor een zo inclusief mogelijke communicatie, in duidelijke taal en waarom niet: meertalig, aangezien veel omwonenden het Nederlands niet als moedertaal hebben.
Na de pitches volgde een debat waarbij ook Ruth-Marie Henckes (Greenpeace) en Nathan De Valck (CEO Ostend-Bruges Airport & Antwerp Airport) mee aan tafel schoven. Gespreksthema’s waren: health justice (rechtvaardigheid op vlak van gezondheid), spatial justice (rechtvaardigheid op vlak van ruimtegebruik) en environmental justice (milieurechtvaardigheid).
Het werd een pittige discussie waarin o.a. argumenten rond klimaatdisruptie, fair gebruik van belastinggeld en publieke ruimte en economische maar ook sociale innovatie een plaats kregen.
Enkele quotes:
‘Ik zie twee mogelijke toekomstscenario’s: eentje van een trage dood, waarbij we publieke middelen blijven investeren in deze verlieslatende luchthaven tot ze onvermijdelijk zal ophouden te bestaan; en eentje van de moedige weg, waarbij we nu beslissen om er een park van te maken, en waarbij de luchthaven op een waardige manier besluit om de boeken dicht te doen.’ (Ruth-Marie Henckes)
‘Ik zie twee mogelijke toekomstscenario’s: eentje van een trage dood, waarbij we publieke middelen blijven investeren in deze verlieslatende luchthaven tot ze onvermijdelijk zal ophouden te bestaan; en eentje van de moedige weg, waarbij we nu beslissen om er een park van te maken, en waarbij de luchthaven op een waardige manier besluit om de boeken dicht te doen.’ (Ruth-Marie Henckes)
‘We moeten rekening houden met de beperkte plaats die er is en zoeken naar balans. De Vlaamse Regering stelde in een visienota dat regionale luchthavens moeten blijven bestaan. Wij zien daarin geen toekomst met drastische groei, maar we willen wel een regionale speler blijven.’ (Nathan De Valck)
‘We kunnen niet zomaar stellen dat de bewijslast [van gezondheidseffecten] ligt bij hen die de impact ondervinden. Waarom wegen we gezondheid af tegen economie? We moeten het ‘voorzorgsprincipe’ (precautionary principle) hanteren, daarom pleit ik ervoor een stap terug te zetten.’ (Kristien Hens)
‘Dit is een Mickey Mouse luchthaven, ze is zo klein dat ook de impact ervan minimaal is.’ (Wouter Dewulf)
‘We leven in Vlaanderen, een zeer vervuilde regio. De luchthaven is een van de factoren die bijdraagt tot die vervuiling. Bovendien hebben we te maken met een ‘shifting baseline’: we weten niet meer wat normaal is en wat niet. We vinden PFAS en roet terug in het lichaam van ongeboren kinderen en we accepteren dat.’ (Roeland Samson)
‘We moeten duidelijk zijn over wat we willen opofferen. Deze luchthaven is echt, de vervuiling is echt.’ (Sarah Bernolet)
‘We hebben meerdere stemmen aan tafel nodig om de kosten en baten goed te begrijpen. We moeten alternatieven overwegen. Dat is moeilijk, maar dat betekent niet dat we het uit de weg moeten gaan. Ook het wetgevend kader is niet in steen gebeiteld maar is aan verandering onderhevig.’ (Esther Van Zimmeren)
Bovenstaande quotes maken meteen duidelijk dat er opvallend veel aandacht ging naar de vervuiling en gezondheidsrisico’s die de luchthaven veroorzaakt, met name door de uitstoot van ultrafijne stofpartikels. Die ultrakleine deeltjes dringen door tot in de longen en kunnen zelfs de hersenen en de bloedbaan bereiken Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat ze de leercapaciteit en de mentale gezondheid van jonge kinderen in gevaar kunnen brengen.
Dat gezondsheidseffecten ook de studenten niet onberoerd lieten, werd duidelijk bij een peiling. Na het debat konden studenten aangeven welke criteria volgens hen moeten doorwegen wanneer er beslist wordt over de toekomst van Antwerp Airport. Met stip op 1 stond de gezondheid van omwonenden en kinderen; op 2 de impact op natuur en klimaat en pas op de 3de plaats stonden de economische motieven.
Als we inderdaad die criteria vooropstellen, is de boodschap duidelijk: sluit de luchthaven, open het park!